Chi phí đã bỏ ra không buộc ta tiếp tục

Trong nhiều tình huống, con người có xu hướng tiếp tục một dự án hoặc hoạt động chỉ vì đã đầu tư thời gian, công sức hoặc tiền bạc vào đó, ngay cả khi việc tiếp tục không còn mang lại lợi ích. Đây là một hiện tượng tâm lý được gọi là ‘ngụy biện chi phí chìm’ hay ‘chi phí đã bỏ ra’. Việc nhận diện và hiểu rõ khái niệm này có thể giúp chúng ta đưa ra các quyết định sáng suốt hơn.

Chi phí đã bỏ ra là gì?

Chi phí đã bỏ ra (sunk cost) là bất kỳ khoản đầu tư nào (thời gian, tiền bạc, công sức) đã được thực hiện và không thể thu hồi lại được. Ví dụ, nếu bạn mua một cuốn sách điện tử với giá nhất định, khoản tiền đó là chi phí đã bỏ ra. Dù bạn đọc hết hay chỉ đọc một phần, số tiền đó vẫn không thay đổi.

Điểm mấu chốt là chi phí này không nên ảnh hưởng đến các quyết định tương lai. Quyết định tiếp theo nên dựa trên lợi ích và chi phí dự kiến từ thời điểm hiện tại trở đi, chứ không phải dựa vào những gì đã mất.

Ví dụ trong đời sống hàng ngày

Giả sử bạn bắt đầu đọc một bài báo trực tuyến dài và nhận ra nội dung không thực sự hữu ích hoặc không đúng như mong đợi. Bạn đã dành 10 phút để đọc và cảm thấy tiếc nếu dừng lại. Tuy nhiên, 10 phút đó là chi phí đã bỏ ra. Việc tiếp tục đọc thêm 20 phút nữa cho một bài báo không giá trị sẽ chỉ làm mất thêm thời gian của bạn.

Quyết định hợp lý ở đây là dừng đọc và chuyển sang tìm kiếm thông tin khác có giá trị hơn, thay vì cố gắng đọc hết chỉ vì đã bắt đầu. Thời gian 10 phút đã mất không thể lấy lại, nhưng bạn có thể cứu vãn 20 phút còn lại.

Cách tránh bị ảnh hưởng

Để tránh bị ảnh hưởng bởi chi phí đã bỏ ra, hãy tập trung vào các chi phí và lợi ích tương lai. Khi đứng trước một quyết định, hãy tự hỏi: ‘Nếu tôi chưa từng đầu tư gì vào đây, liệu tôi có bắt đầu bây giờ không?’. Nếu câu trả lời là không, thì việc tiếp tục có thể là một sai lầm.

Việc này đòi hỏi sự khách quan và khả năng chấp nhận rằng đôi khi, việc từ bỏ một thứ đã đầu tư là lựa chọn tốt nhất. Điều này không có nghĩa là bạn đã thất bại, mà là bạn đang đưa ra một quyết định thông minh dựa trên thông tin hiện có.

Câu hỏi để đọc thận trọng

• Làm thế nào để phân biệt chi phí đã bỏ ra với các loại chi phí khác?
• Tại sao việc tiếp tục một hoạt động chỉ vì đã đầu tư vào đó lại không phải là quyết định tối ưu?
• Bạn sẽ áp dụng nguyên tắc này như thế nào khi đọc một bài viết dài trên mạng xã hội mà bạn cảm thấy không còn thú vị?